Rezerwat Olszyny Niezgodzkie

Nieco ponad 74 hektary bagiennych olszyn nad rzeką Ługą – tak w skrócie można opisać rezerwat Olszyny Niezgodzkie. To jeden z nielicznych fragmentów pierwotnych lasów bagiennych w Dolinie Baryczy, który przetrwał do dziś w niemal niezmienionej formie. Spacer tędy to przede wszystkim spotkanie z dziką przyrodą, gdzie olsze rosną na kępach wyrastających z wody, a między drzewami można dostrzec ślady bobrów.

Dolina Baryczy i historia ochrony przyrody

Rezerwat leży na południe od wsi Niezgoda w gminie Żmigród, w samym sercu Parku Krajobrazowego Dolina Baryczy. Od zachodu graniczy z asfaltową drogą leśną prowadzącą z Niezgody do Rudy Żmigrodzkiej, od wschodu z uregulowaną rzeką Ługa, zwaną też Starą Baryczyą.

Ochrona przyrody w tym miejscu ma długą tradycję. Już przed II wojną światową, za czasów rodu Hatzfeldtów, funkcjonował tu rezerwat o nazwie Ługa (Die Luge), który zajmował znacznie większą powierzchnię – aż 250 hektarów. Był to pierwszy rezerwat w Dolinie Baryczy. Po 1945 roku, mimo starań środowisk naukowych, znaczną część bagien osuszono i rozpoczęto planową gospodarkę leśną. Dopiero w 1987 roku udało się ponownie objąć ochroną przynajmniej fragment tego unikalnego terenu – powstał wtedy obecny rezerwat o powierzchni 74,28 ha.

Obecny rezerwat to zaledwie ułamek dawnego kompleksu – niegdyś było tu od 400 do 500 hektarów pierwotnych lasów, bagien i łąk cyklicznie podtapianych przez rzeki Ługę i Młynówkę Sułowską.

Kępowo-dolinowa budowa lasu – co to oznacza w praktyce

Przeważa tu zespół olsu porzeczkowego o charakterystycznej budowie kępowo-dolinowej. W praktyce oznacza to, że drzewa rosną na niewielkich wzniesieniach – kępach – wyrastających ponad poziom wody, a między nimi rozciągają się podmokłe doliny i zagłębienia. Olsze czarne często mają formę szczudlastą – ich korzenie widoczne są nad powierzchnią gruntu, co nadaje lasom niemal baśniowy charakter.

Na kępach oprócz olszy rosną też dęby szypułkowe, graby i świerki. W pobliżu drogi asfaltowej można zobaczyć kilka naprawdę okazałych dębów – najgrubszy z nich ma 675 centymetrów obwodu i jest pomnikiem przyrody. Wiele z tych dębów ma charakterystyczne wydrążone otwory – to efekt działalności kozioroga dębosza, chronionego chrząszcza, którego larwy przez pierwsze trzy lata życia żerują w pniach.

Flora rezerwatu – ponad 270 gatunków roślin

Łącznie w rezerwacie rośnie 276 gatunków roślin naczyniowych: 26 gatunków drzew, 23 gatunki krzewów i 227 gatunków roślin zielnych. Wśród krzewów dominują porzeczka czarna, kruszyna pospolita, kalina koralowa, bez koralowy, wierzba szara i malina.

Na bardziej podmokłych terenach, w dolinach między kępami, można natknąć się na turzyce (sztywną, brzegową, długokłosą), kosaciec żółty, jeżogłówkę gałęzistą, szczaw lancetowaty czy okrężnicę bagienną. Spośród gatunków chronionych warto wymienić bluszcz pospolity, konwalię majową i sromotnika bezwstydnego – grzyba o dość charakterystycznej nazwie.

W rezerwacie rośnie sztucznie wprowadzony jarząb szwedzki – gatunek, który naturalnie nie występuje w tej części Polski.

Fauna – od ptaków po bobry

Rezerwat to ostoja nie tylko roślin, ale też ssaków, płazów i gadów. Szczególnie bogaty jest świat ptaków – odnotowano tu około 36 gatunków. Można spotkać pierwiosnka, zięby, pokrzewki czarnołbiste, sikory (bogatki, modre, ubogie), piecuszki, rudziki, cierniówki czy strumieniówki. Pojawiają się też żurawie i brodziec samotny.

W ostatnich latach coraz liczniej występują bobry. Ich ślady działalności – podgryzione drzewa, tamy, żeremia – łatwo dostrzec z drogi asfaltowej biegnącej wzdłuż rezerwatu. Bobry, dzięki swojej naturalnej inżynierii wodnej, mogą pomóc w zatrzymaniu wody na tym terenie, co jest szczególnie ważne w obliczu pogarszającego się bilansu wodnego i suchych lat.

Jak zwiedzać rezerwat – szlaki i ścieżki przyrodnicze

Skrajem rezerwatu prowadzi niebieski szlak turystyczny między Szarzyną a Niezgodą, dostępny również dla rowerzystów. W sąsiedztwie rezerwatu biegnie też ścieżka przyrodnicza łącząca Rudę Żmigrodzką z rezerwatarem Olszyny Niezgodzkie, stawami Jelenie i Szarzyną.

Trzeba jednak pamiętać, że rezerwat to teren bagienny – poruszanie się po nim nie jest łatwe, a w wielu miejscach wręcz niemożliwe bez odpowiedniego obuwia. Najlepiej trzymać się wyznaczonych szlaków i dróg leśnych. Warto wybrać się tu wiosną, kiedy kwitną konwalie i kosaciec żółty, lub jesienią, gdy las przybiera złociste barwy.

Informacje praktyczne – dojazd, czas zwiedzania

Rezerwat znajduje się w gminie Żmigród na Dolnym Śląsku, w obrębie Parku Krajobrazowego Dolina Baryczy i obszarów Natura 2000. Dojazd samochodem z Niezgody lub Rudy Żmigrodzkiej – asfaltowa droga leśna biegnie wzdłuż zachodniej granicy rezerwatu. Można tu też dotrzeć rowerem, korzystając z lokalnych szlaków rowerowych.

Rezerwat jest ogólnodostępny i bezpłatny. Nie ma wyznaczonych godzin otwarcia – to obszar leśny, do którego można wejść o dowolnej porze dnia. Na spacer warto przeznaczyć od godziny do dwóch godzin, w zależności od tego, czy chce się tylko przejść wzdłuż drogi leśnej, czy też zagłębić się w teren (o ile warunki na to pozwolą).

To miejsce przede wszystkim dla miłośników przyrody, obserwatorów ptaków i osób szukających kontaktu z dziką, niemal nietknięta ręką człowieka przyrodą. Rodziny z małymi dziećmi mogą mieć trudności z poruszaniem się po bagiennym terenie, ale spacer wzdłuż drogi leśnej powinien być bezproblemowy. Warto zabrać lornetkę do obserwacji ptaków i aparat – szczególnie stare dęby z otworami wydrążonymi przez koziorogi robią wrażenie.